کوئتیاپین یک داروی آنتیسایکوتیک آتیپیکال است که با تعدیل فعالیت ناقلهای عصبی دوپامین و سروتونین در مغز عمل میکند. این دارو در درمان اسکیزوفرنی، اختلال دوقطبی و بهصورت کمکی در افسردگی اساسی بهکار میرود و با اثرات آرامبخش خود به بهبود علائم اضطراب و بیخوابی در برخی بیماران کمک میکند.
کوئتیاپین
آنتی سایکوتیک آتپیکال
کوئپین 25: قرص های گرد، روکشدار با رنگ صورتی. محتوی 25 میلی گرم کوئتیاپین (بصورت فومارات)
کوئپین 100: قرص های گرد، روکشدار با رنگ هلویی. محتوی 100 میلی گرم کوئتیاپین (بصورت فومارات)
کوئپین 200: قرص های گرد، روکشدار خط دار سفید رنگ. محتوی 200 میلی گرم کوئتیاپین (بصورت فومارات)
کوئتیاپین یک آنتی سایکوتیک آتیپیک دی بنزوتیازپین است.احتمالا فعالیت ضد روان پریشی این دارو از طریق ترکیبی از دوپامین نوع 2 (D2) و سروتونین نوع 2 (5-HT2) تضاد ایجاد می شود. این دارو آنتاگونیست گیرنده های انتقال دهنده عصبی متعدد در مغز است: سروتونین 5-HT1A و 5-HT2، دوپامین D1 و D2، هیستامین H1، و گیرنده های آلفا1- و آلفا2 آدرنرژیک.
موارد مصرف تأییدشده
اختلال دوقطبی (Bipolar Disorder)
اختلال افسردگی اساسی (Major Depressive Disorder – MDD)
اسکیزوفرنی (Schizophrenia)
موارد مصرف (Off-label Uses)
بیقراری، پرخاشگری یا سایکوز مرتبط با دمانس (در موارد شدید یا مقاوم)
آژیتاسیون یا دلیریوم در ICU
هذیان انگلزدگی (Delusional Parasitosis)
اختلال اضطراب فراگیر (Generalized Anxiety Disorder)
بیخوابی (Insomnia)
افسردگی اساسی (MDD) به صورت تکدارویی
اختلال وسواس فکری-عملی مقاوم به درمان (OCD)
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
سایکوز در بیماری پارکینسون (Psychosis in Parkinson’s Disease)
کوئتیاپین سریع رهش باید بدون غذا یا با یک وعده غذایی سبک و ترجیحا در شب مصرف شود.
بارداری: مصرف این دارو در زنان باردار باید فقط در صورتی صورت گیرد که مزایای درمانی بر خطرات احتمالی برتری داشته باشد. کوئتیاپین از جفت عبور میکند؛ مصرف در سهماههٔ سوم ممکن است باعث بروز علائم موقتی در نوزاد (مثل تحریکپذیری، اختلال تغذیه، سفتی یا شلی عضلانی، تنگی نفس یا خوابآلودگی) شود. در صورت ادامه درمان در دوران بارداری، تصمیمگیری باید با همکاری پزشک متخصص (روانپزشک ومتخصص زنان) و با کمترین دوز مؤثر و پیگیری دقیق مادر و جنین انجام شود.»
شیردهی: کوئتیاپین به شیر مادر منتقل میشود؛ با این حال مقادیر گزارششده معمولاً بسیار کم است. شیردهی در مادرانی که تحت درمان با کوئتیاپین هستند میتواند مورد توجه قرار گیرد مشروط بر اینکه: (۱) از کمترین دوز مؤثر استفاده شود، (۲) از مصرف همزمان سایر داروهای آرامبخش یا خوابآور خودداری شود، و (۳) نوزاد (بهویژه نارس یا کموزن) از نظر خوابآلودگی، تغذیه و رشد تحت نظر قرار گیرد. در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی در نوزاد، پزشک را مطلع کنید.»
• از مصرف دارو با آب گریپ فروت پرهیز شود.
• مصرف این دارو ممکن است باعث ایجاد سرگیجه یا خواب آلودگی شود لذا ضمن درمان از رانندگی و کار با وسایلی که نیاز به هوشیاری کامل دارند خوددرای نمایید.
• در صورت فراموش کردن مصرف دارو، به محض یادآوری باید در همان روز دارو را مصرف نمود، اگر زمان مصرف نوبت بعدی فرارسیده باشد، فقط نوبت بعدی را مصرف کنید و از دو برابر کردن مقدار مصرف در وعده بعدی اجتناب شود.
• دارو باید مطابق دستور پزشک مصرف شود و بیمار نباید خودسرانه دوز دارو را تغییر دهد. در صورتی که نیاز به قطع این دارو باشد، به دلیل بروز علائم سندروم محرومیت پس از قطع ناگهانی آن (شامل بی خوابی، تهوع، سردرد، اسهال، استفراغ، سرگیجه و تحریک پذیری)، توصیه می شود دارو به صورت تدریجی قطع شود.
کوئتیاپین سریع رهش باعث تشدید اثرات کاهش عملکرد سیستم اعصاب مرکزی ناشی از الکل می شود بنابراین این دارو باید با احتیاط همراه با الکل و یا سایر محصولات دارویی با اثر مرکزی مصرف شود.
• مصرف همزمان با برخی داروها مانند بوپروپیون ، لیتیم و متیل فنیدات: احتمال تشدید اثرات سمیت عصبی یا کاهش آستانه تشنج وجود دارد. مهارکنندههای CYP3A4 (مانند کتوکونازول، ایتراکونازول، ایندیناویر، ریتوناویر، نفازودون ) ممکن است سطح کوئتیاپین سریع رهش را در خون افزایش دهند، همچنین القاکنندههای CYP3A4 (مانند فنی توئین، کاربامازپین، ریفامپین) ممکن است باعث کاهش سطح خونی این دارو شوند؛ بنابراین تنظیم دوز آن در صورت تجویز همزمان با این دارو ها ضروری خواهد بود.
• این دارو به دلیل احتمال ایجاد افت فشار خون، ممکن است باعث افزایش اثرات برخی از داروهای ضد فشار خون شود.
• مصرف همزمان با سایر داروهایی مانند فرآورده های بوتاکس، گلوکاگون، میرابگرون، توپیرامات، ایپراتروپیوم، تیوتروپیوم: احتمال افزایش عوارض جانبی و اثرات سمی این داروها و تشدید اثرات آنتی کولینرژیک.
• مصرف همزمان با دیورتیک های تیازیدی و شبه تیازیدی: ممکن است باعث افزایش غلظت سرمی این دارو ها شود.
• مصرف همزمان با نیتروگلیسرین زیر زبانی: ممکن است سبب اختلال در انحلال و کاهش جذب این دارو گردد.
• مصرف همزمان با داروهایی مانند کینیدین، پروکائین آمید، آمیودارون، سوتالول، زیپراسیدون، کلرپرومازین، تیوریدازین، موکسی فلوکساسین، دومپریدون، اندانسترون، فلوپنتیکسول، الانزاپین، پیموزاید باعث افزایش طولانی شدن QT و با داروهای ضدافسردگی مانند کلومی پرامین، هالوپریدول، ایمی پرامین باعث افزایش طولانی شدن QT و سندروم سروتونینی می شود.
• این دارو ممکن است اثرات لوودوپا و آگونیست های دوپامین را آنتاگونیزه کند.
• کوئتیاپین سریع رهش باید بدون غذا یا با یک وعده غذایی سبک و ترجیحا در شب مصرف شود.
افت فشار خون:
کوئپین ممکن است باعث افت فشار خون بهویژه پس از مصرف اولین دوز شود. در صورت مصرف داروهای کاهنده فشار خون یا سابقه سرگیجه هنگام برخاستن، پزشک خود را مطلع کنید.
از برخاستن ناگهانی از حالت نشسته یا خوابیده خودداری نمایید.
مصرف در سالمندان:
مصرف کوئپین در بیماران سالمند مبتلا به زوال مغزی (دمانس) با افزایش خطر مرگ همراه است و برای درمان دمانس تأیید نشده است.
در سایر سالمندان نیز باید با احتیاط و تحت نظر پزشک مصرف شود.
سندروم بدخیم نورولپتیک (Neuroleptic Malignant Syndrome):
این سندرم نادر اما جدی میتواند با مصرف داروهای آنتیسایکوتیک از جمله کوئپین رخ دهد و ممکن است کشنده باشد.
در صورت بروز علائمی نظیر تب بالا، سفتی عضلانی، تغییر سطح هوشیاری یا ضربان قلب نامنظم، مصرف دارو را قطع و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
اختلالات متابولیک:
مصرف داروهای آنتیسایکوتیک آتیپیکال مانند کوئپین ممکن است باعث افزایش قند خون، چربی خون و وزن بدن شود.
پایش دورهای وزن، قند و چربی خون در طول درمان توصیه میشود.
اختلالات حرکتی:
مصرف طولانیمدت کوئپین ممکن است منجر به بروز علائم حرکتی دیررس (تاردیو دیسکینزی) یا سایر حرکات غیرارادی شود.
در صورت مشاهده حرکات غیرطبیعی صورت یا اندامها، پزشک را مطلع نمایید.
تأثیر بر هوشیاری:
به علت ایجاد خوابآلودگی و کاهش تمرکز، در طول مصرف دارو از رانندگی یا کار با دستگاههایی که نیاز به هوشیاری کامل دارند خودداری کنید.
بیماریهای قلبی و عروقی:
کوئپین باید در بیماران مبتلا به بیماریهای قلبی عروقی (مانند سابقه سکته، نارسایی قلبی یا اختلالات ضربان قلب) و همچنین در شرایطی که خطر افت فشار خون افزایش مییابد (بیآبی، کاهش حجم خون یا مصرف داروهای ضد فشار خون) با دقت و تحت نظارت پزشک مصرف شود.
بیماریهای عصبی و تشنج:
در بیماران با سابقه صرع یا آستانه پایین تشنج، از جمله بیماران مبتلا به آلزایمر، مصرف دارو باید با احتیاط صورت گیرد.
بیماریهای تیروئید:
کوئپین ممکن است باعث کاهش سطح هورمونهای تیروئیدی شود.
در بیماران مبتلا به کمکاری تیروئید، ارزیابی دورهای عملکرد تیروئید توصیه میشود.
بیماریهای کبدی:
افزایش موقتی آنزیمهای کبدی ممکن است رخ دهد. در بیماران با بیماریهای کبدی یا مصرفکنندگان داروهای مؤثر بر عملکرد کبد، مصرف باید با احتیاط و با کنترل منظم آنزیمهای کبدی صورت گیرد.
در بیماران با نارسایی کبدی، درمان باید با دوز پایینتر آغاز شود.
افکار یا رفتارهای خودکشی:
مصرف داروهای ضدافسردگی از جمله کوئپین ممکن است در کودکان، نوجوانان و جوانان (تا ۲۴ سال) خطر بروز افکار یا رفتارهای خودکشی را افزایش دهد.
بیمار باید از نظر تغییرات خلق و رفتار بهویژه در شروع درمان یا تغییر دوز، تحت نظر قرار گیرد.
موارد منع مصرف (Contraindications)
حساسیت (آلرژی):
در صورت بروز واکنش حساسیتی نسبت به کوئتیاپین یا هر یک از مواد جانبی تشکیلدهنده دارو، مصرف آن ممنوع است.
مصرف همزمان با مهارکنندههای قوی CYP3A4:
کوئپین نباید همزمان با داروهای مهارکننده قوی سیتوکروم CYP3A4 مصرف شود، زیرا سبب افزایش غلظت پلاسمایی دارو و افزایش خطر عوارض جانبی میگردد.
از جمله این داروها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
داروهای ضدویروس مهارکننده HIV-protease (مانند ritonavir)
داروهای ضدقارچی آزولی (ketoconazole، itraconazole)
آنتیبیوتیکهای ماکرولیدی (erythromycin، clarithromycin)
داروی nefazodone
مصرف همزمان با القاکنندههای قوی CYP3A4:
مانند کاربامازپین (carbamazepine) یا فنیتوئین (phenytoin) باید با احتیاط انجام شود، زیرا میتواند باعث کاهش اثر درمانی کوئتیاپین شود.
عوارض بسیار شایع: کاهش هموگلوبین، افزایش تری گلیسیرید و LDL، کاهش HDL، افزایش وزن، سرگیجه، خواب آلودگی، سردرد، عوارض خارج هرمی، خشکی دهان، سندروم قطع دارو.
عوارض شایع: لکوپنی، کاهش تعداد نوتروفیل ها، افزایش ائوزینوفیل ها، افزایش اشتها، افزایش قند خون،کم کاری تیروئید، افزایش پرولاکتین، افکار و رفتار خودکشی. دیزآرتری، تاری دید، افت فشار وضعیتی، افزایش ضربان قلب، تنگی نفس، یبوست، سوء هاضمه، استفراغ، ضعف، ادم محیطی، تحریک پذیری، تب، افزایش ALT سرم.
عوارض غیرشایع: ترومبوسیتوپنی، کم خونی، کاهش تعداد پلاکت ها، واکنش های حساسیتی پوستی، هیپوناترمی، دیابت ملیتوس، تشنج، سندروم پای بی قرار، دیسکینزی تاخیری، سنکوپ، طولانی شدن QT، کاهش ضربان قلب، آبریزش یا گرفتگی بینی، اختلال در بلع، افزایش AST سرم، احتباس ادراری، اختلال در عملکرد جنسی.
عوارض نادر: آگرانولوسیتوز، سندروم متابولیک، ترومبوآمبولی وریدی، پانکراتیت، انسداد روده، هپاتیت، اختلال قاعدگی، سندروم بدخیم نورولپتیک، افزایش کراتین فسفوکیناز، رابدومیولیز، واکنش آنافیلاکسی، آنژیوادم، سندروم استیون جانسون، نکرولیز اپیدرمال سمی، پوسچولوز اگزانتوماتوز جنرالیزه حاد، اریتم مولتی فرم و بثورات جلدی دارویی همراه با ائوزینوفیلی و علائم سیستمیک، التهاب رگ های خونی، کاردیومیوپاتی و میوکاردیت.
کویتیاپین پس از مصرف خوراکی به سرعت جذب می شود و در عرض 0.5 تا 3 ساعت به حداکثر غلظت پلاسمایی می رسد. در غلظت های درمانی 83 % به پروتئین های پلاسما متصل می شود. حذف کوتیاپین عمدتاً از طریق متابولیسم کبدی با نیمه عمر حدود 5.3 ساعت است. تقریباً 73 % این دارو از طریق ادرار و 20 % از طریق مدفوع دفع میشود.
پلی وینیل پیرولیدون، هیدروکسی پروپیل متیل سلولز، میکروکریستالین سلولز، لاکتوز مونوهیدرات، منیزیم استئارات، نشاسته ذرت، پلی اتیلن گلیکول، تالک، پلی سوربات، تیتانیوم دی اکساید، اکسید آهن زرد و قرمز، رنگ آبی FD&C.
علائم ناشی از مصرف بیش ازحد، خوابآلودگی، تاکی کاردی، افت فشار خون، اثرات آنتی کولینرژیک، طولانی شدن QT، تشنج، حالات صرع، رابدومیولیز، دپرسیون تنفسی، احتباس ادرار، گیجی، هذیان، بی قراری، کما و مرگ می باشند. در صورت مصرف بیش از حد این دارو، فوراً به نزدیکترین اورژانس بیمارستان مراجعه نمایید. شستشوی معده طی یک ساعت پس از مصرف انجام شود و تجویز زغال فعال باید در نظر گرفته شود.
دارو در دمای کمتر از 30 درجه سانتی گراد، دور از نور و رطوبت، درون بسته بندی ارائه شده نگهداری شود.
دارو دور از دسترس کودکان نگهداری شود.
از مصرف و نگهداری داروی تاریخ گذشته خودداری شود.